Aileler küçülüyor mu, kalabalık yaşam bitiyor mu?

Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi sonuçlarına göre 2008 yılında ortalama 4 kişi olan hane halkı büyüklüğü, 2025 itibarıyla 3,08 kişiye kadar geriledi. Kayseri’de ise bu oran 3,11 olarak ölçülerek Türkiye ortalamasının üzerinde seyretti. Sivas’ta 3,0, Yozgat’ta 2,83 olan ortalama hane büyüklüğü İstanbul’da 3,08, Ankara ve Antalya’da 2,9, İzmir’de ise 2,75 olarak kayıtlara geçti. En düşük ortalama ise 2,5 kişi ile Tunceli, Giresun ve Çanakkale’de görüldü. Sosyolog Dr. Hatice Şeker, artan enflasyon, yükselen konut ve yaşam maliyetleri, çocuk bakım giderleri ve gelecek kaygısı, ailelerin çocuk sayısını sınırlamasına yol açtığını söyleyerek; “Türkiye’de aile yapısı yüz yılın başında ataerkil özellikler göstermekte idi. Geniş ve küçük aile yapıları yaygındı. Birkaç kuşağın bir arada yaşadığı aile yapısı yaygındı. Ancak sanayi devrimini takip eden süreçte yaşanan ekonomik, sosyal, siyasal ve kültürel değişmeler aile yapısında da birtakım değişikliklere neden oldu. Türk toplumunda aile yapısı yüzyılın başında hem nicel hem de nitel özellikleri ile geniş aile olarak tanımlanabilecekken doksanlı yılların sonunda %40 geniş %60 çekirdek aile yapısı ile geçiş dönemi ailesi özelliği göstermiştir. Günümüzde ise geleneksel aile yapısı oransal olarak düşmeye devam etmektedir. Batı görünümlü aile yapısı baskın hale gelmiştir. Türk toplumuna yüzyılın başından itibaren bakıldığında ailelerin küçüldüğü, kalabalık yaşamın giderek azaldığı bir gerçektir. Sanayi devrimi ile başlayan süreçte modern yaşam biçiminin gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerce içselleştirilmesinin bir çıktısı olarak nüfus giderek azalmıştır. Modernizm ile toplum sekülerleşmiş, kadının çalışma hayatına katılımı artmış, kırsal yaşamdan kent yaşamına geçilmiş, ekonomik parametreler ise küresel nitelik kazanmıştır. Tüm bu değişimler ailenin küçülmesinde insanların yalnızlaşmasında etkili olmuştur. Nüfusun azalması, ailelerin küçülmesi, yalnızlığın artması birbiri ile ilişkisel pek çok parametre ile açıklanabilir. Bunların başında ekonomik nedenler gelmektedir. 2008 yılında yıllık enflasyon oranı tüketici fiyatlarında yüzde 10,06 iken 2025 yılında yüzde 30,89 olmuştur. 2022’de bu rakam yüzde 64,27, 2023’te yüzde 64,77, 2024 ise yüzde 64,77 olarak hesaplanmıştır. Alım gücü azalmış, konut fiyatları, eğitim giderleri temel gıda ve bakım ürünlerinde fiyatlar katlanmış ekonomik belirsizlik gelecek kaygısını tetiklemiştir. Aile kurmak zorlaştığı gibi çocuk bakımını karşılayamama düşüncesi aileleri çocuk sahibi olma konusunda cesaretsizleştirmiş, çocuk sahibi olmak isteyen anne babalar ise bu sayıyı tek çocuk veya iki çocuk ile sınırlandırmışlardır. Devletin en az üç çocuk yapılması yönünde teşviklerine rağmen hane halkı büyümesinde herhangi bir artış gözlemlenmemiştir” dedi. 

“Sosyal ve kültürel nedenler de hane halkı büyümesini gerileten faktör arasında”

Öte yandan kadınların iş gücüne katılımının artması, kentleşme ve modern yaşam biçiminin yaygınlaşması da aile yapısında dönüşümü hızlandıran faktörler arasında yer alırken Sosyolog Dr. Hatice Şeker, geleneksel geniş aile yapısının yerini çekirdek aile modelinin almasıyla birlikte, bireyselleşme ve yalnızlaşma da daha görünür hale geldiğini belirterek; “Ekonomik nedenlerin yanında sosyal ve kültürel nedenler de hane halkı büyümesini gerileten faktör arasında yer almaktadır. Kadının çalışma yaşamına katılımı bu duruma örnek gösterilebilir. Kadının çalışma hayatına katılımı ile geleneksel aile yapısından çekirdek aile yapısına geçiş neredeyse eş zamanlı olarak gerçekleşmiştir. Bu durum çocuk bakım süreçlerinde kadının yalnızlaşmasına, çocuk sahibi olma konusunda endişelere neden olmuştur. Kadınlar, çalışma hayatı ile aile içi düzeni koruma ve çocuk bakımı konularında erkeklere göre daha fazla sorumluluk almakta genel olarak erkekler bu noktada ataerkil aile yapısından gelen normlara sığınarak kadını ev ve çocuk bakımında yalnız bırakmaktadırlar. Kreş fiyatları, kreş sayılarındaki yetersizliklerde kadınların çocuk sahibi olma konusunda endişelerini pekiştiren unsurlar arasında sayılabilir. Dahası iş yaşamından uzaklaşmanın kadının psikososyal yaşamı üzerinde olumsuz etkileri olduğu gibi ailenin toplam gelirini de gerilettiği aşikârdır. Tüm bunlar birlikte değerlendirildiğinde hane halkı büyüme oranındaki gerileme daha anlaşılır hale gelmektedir” ifadelerini kullandı.