Tarih tekerrür mü ediyor? Osmanlı'daki büyük çekirge istilaları hatırlandı
İstanbul'da son günlerde görülen çekirgeler, Osmanlı döneminde yaşanan büyük istilaları yeniden gündeme taşıdı. Tarih boyunca tarımdan ticarete kadar birçok alanda yıkıcı etkilere yol açan çekirge sürüleri için o dönemde istila başladığında tarlaların çevresinde anızlar yakılarak yoğun dumanlar çıkarılıyor, davullar çalınıyor, hendekler kazılıyor ve yürüyerek ilerleyen çekirgeler bu hendeklere sürülüyordu. Ayrıca Osmanlı dönemine ait arşivlerde her haneye belirli miktarda çekirge toplama görevi verilirken sığırcık kuşlarının bazı istilalarda çok sayıda çekirgeyi yok ederek mücadeleye ciddi katkı sağladığı yazıyordu.
Yüzyıllar önce Osmanlı arşivlerinde geniş yer bulan çekirge istilaları, aradan geçen uzun yılların ardından yeniden gündeme geldi. Balkanlar üzerinden ilerleyen çekirgelerin İstanbul semalarında görülmesi, geçmişte yaşanan büyük istilaları yeniden hatırlattı. Osmanlı döneminde hem tarım alanlarını hem de şehirlerin iaşe, ticaret ve vergi düzenini tehdit eden çekirge istilaları, ciddi bir afet olarak kayıtlara geçmişti. Özellikle Batı Anadolu, Konya Ovası, Çukurova, Halep, Şam, Urfa, Mardin ve Diyarbakır çevresinde etkili olan istilalar tahıl, pamuk, üzüm, zeytin ve sebze üretiminde büyük kayıplara yol açıyordu.
Duman, davul ve hendeklerle mücadele
Osmanlı’da çekirge istilalarına karşı çeşitli yöntemler uygulanıyordu. İstila başladığında tarlaların çevresinde anızlar yakılıyor, yoğun duman çıkarılıyor ve davullar çalınarak sürülerin yön değiştirmesi sağlanıyordu. Bu yöntemler sürüleri tamamen durduramasa da zararın azaltılmasına katkı sağlıyordu.
Henüz kanatlanmamış çekirgeler için ise hendekler kazılıyor, yürüyen sürüler bu çukurlara yönlendiriliyordu. Halkın da mücadeleye katılması sağlanıyor, her haneye belirli miktarda çekirge toplama görevi veriliyordu. Görevini yerine getirmeyenlere para cezası uygulanırken, bazı bölgelerde çekirge toplayanlara ödül verilerek teşvik sistemi uygulanıyordu.
Sığırcık kuşları doğal mücadelede etkili oldu
Arşiv kayıtlarına göre, bazı istilalarda sığırcık kuşları çekirgeyle mücadelede önemli rol oynadı. Özellikle 1916-1917 yıllarında milyonlarca sığırcığın sürülerin peşinden giderek çekirgeleri yok ettiği ve mücadeleye katkı sunduğu belirtildi. Bunun yanı sıra bazı bölgelerde çekirgelerin geçeceği alanlara ördek ve hindiler bırakılarak doğal yollarla tüketilmeleri sağlanmaya çalışıldı.
Mücadele zamanla sistemli hale getirildi
20. yüzyılın başlarına gelindiğinde çekirgelerle mücadele daha düzenli bir yapıya kavuştu. Vilayetlere gönderilen talimatnamelerle hangi memurun sorumlu olacağı, halkın nasıl çalıştırılacağı ve sonuçların nasıl raporlanacağı belirlenerek mücadele sistematik hale getirildi. Günümüzde yeniden görülmeye başlayan çekirgeler ise bu mücadelenin aslında çok da uzak bir geçmişe ait olmadığını gözler önüne serdi.
İstanbul’da panik hakim! Dev çekirgeler yeniden gündemde
Son günlerde İstanbul ve Marmara Bölgesi’nde görülen büyük çekirgeler, vatandaşlar arasında panik ve endişeye neden oldu. Ancak uzmanlar, bu durumun doğanın bir parçası olduğunu ve olağanüstü bir artış yaşanmadığını belirtti. Tarihi kayıtlara göre, çekirgeler geçmişte yalnızca korku yaratmakla kalmamış; kıtlık, ekonomik kayıplar ve hatta can kayıplarına yol açmıştı. 1866 yılında Cezayir’de yaşanan istila sonucu yaklaşık 20 bin kişinin hayatını kaybettiği biliniyor.
1610’da İstanbul’da evler yıkıldı
Tarihte İstanbul’un çekirge istilasıyla karşı karşıya kaldığı dönemler de bulunuyor. 1610 yılında yaşanan istilada çekirgeler yalnızca tarım ürünlerini değil, ahşap yapıları da tahrip etmiş, bazı evlerin yıkılmasına neden olmuştu.
Osmanlı’nın çözümü çukurlar ve sığırcıklar
Araştırmalara göre Türkiye’de Fas, Çöl (Sudan) ve İtalyan çekirgeleri en tehlikeli türler arasında yer alıyor. Bu türler sürü halinde hareket ettiklerinde hızla çoğalıyor ve geniş alanlarda büyük tahribata yol açıyor. Osmanlı döneminde çekirge istilalarına karşı geliştirilen yöntemler arasında çukur kazma tekniği de öne çıkıyordu. Özellikle Kıbrıs usulü yöntemde bezlerle yönlendirilen çekirgeler çukurlara düşürülerek etkisiz hale getiriliyordu. Sığırcık kuşları ise doğal mücadelede önemli bir unsur olarak görülüyor, bazı kaynaklarda bu kuşların çekirge istilalarını sona erdirdiğine inanılıyordu.
Çekirgeler ‘Allah’ın ordusu’ olarak nitelendiriliyordu
Kutsal kitaplarda da yer alan çekirgeler, bazı toplumlar tarafından ‘Allah’ın ordusu’ olarak nitelendiriliyordu. Tarih boyunca büyük felaketlere yol açan bu canlılar, günümüzde yeniden görülmeleriyle geçmişte yaşanan olayları yeniden gündeme taşıdı.
İstanbul ve çevresinde görülen çekirgeler henüz bir istila boyutuna ulaşmasa da tarihsel veriler bu tür olayların geçmişte defalarca yaşandığını ortaya koyuyor.
